Kısaca
- Haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir; bunu aşan çalışma fazla çalışmadır.
- Fazla çalışmanın her saati için saat ücreti %50 artırılarak ödenir.
- Sözleşmede haftalık süre 45 saatten azsa, 45 saate kadar olan kısım için %25 zamlı ücret ödenir.
- Fazla çalışma yılda 270 saati geçemez ve çalışanın onayına bağlıdır.
Haftalık çalışma süresi
Genel bakımdan çalışma süresi haftada en çok 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre, haftanın çalışılan günlerine eşit dağıtılır. Taraflar anlaşırsa, günde 11 saati aşmamak koşuluyla haftalık süre günlere farklı dağıtılabilir; bu durumda iki aylık süre içinde haftalık ortalama çalışma süresi 45 saati geçemez (denkleştirme). Bu süre toplu iş sözleşmeleriyle 4 aya kadar artırılabilir.
Fazla çalışma ve fazla sürelerle çalışma
| Durum | Tanım | Ücret |
|---|---|---|
| Fazla çalışma | Haftalık 45 saati aşan çalışmalar | Saat ücretinin %50 fazlası |
| Fazla sürelerle çalışma | Sözleşmedeki haftalık süre 45 saatten azsa, sözleşme süresini aşan ve 45 saate kadar olan çalışmalar | Saat ücretinin %25 fazlası |
Denkleştirme uygulanan işyerlerinde, ortalama haftalık süre 45 saati aşmadıkça bazı haftalarda 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışma sayılmaz.
Sınırlar ve onay
- Fazla çalışmanın toplamı yılda 270 saati geçemez.
- Fazla çalışma yapılabilmesi için çalışanın onayı gerekir. Yönetmeliğe göre bu onay yazılı alınır ve işçi özlük dosyasında saklanır.
- Çalışan, onayını 30 gün önceden yazılı bildirimde bulunarak geri alabilir.
Ücret yerine serbest zaman
Çalışan isterse fazla çalışma ücreti yerine serbest zaman kullanabilir:
- Her fazla çalışma saati için 1 saat 30 dakika
- Her fazla sürelerle çalışma saati için 1 saat 15 dakika
Serbest zaman 6 ay içinde, çalışma süreleri içinde ve ücretten kesinti yapılmadan kullandırılır.
Fazla çalışma yaptırılamayacak çalışanlar
Yönetmeliğe göre aşağıdaki çalışanlara fazla çalışma yaptırılamaz:
- 18 yaşını doldurmamış çalışanlar
- Gebe, yeni doğum yapmış ve çocuk emziren çalışanlar
- Kısmi süreli iş sözleşmesiyle çalışanlar
- Sağlık kuralları bakımından günde 7,5 saat veya daha az çalışılması gereken işlerde çalışanlar
- Gece çalışmalarında (gece çalışması 7,5 saati geçemez)
Saat ücreti nasıl bulunur?
Aylık ücretle çalışanlarda saat ücreti, uygulamada aylık brüt ücretin 225'e bölünmesiyle bulunur (30 gün × 7,5 saat). Fazla çalışma ücreti de SGK primi, gelir vergisi ve damga vergisine tabidir.
Hesaplama aracıFazla mesai hesaplama →Dayanak
- 4857 sayılı İş Kanunu md. 41 (fazla çalışma ücreti)
- 4857 sayılı İş Kanunu md. 63 (çalışma süresi)
- İş Kanununa İlişkin Fazla Çalışma ve Fazla Sürelerle Çalışmalar Yönetmeliği
Bu yazı, yayın tarihinde yürürlükte olan mevzuatı genel bilgilendirme amacıyla aktarır; somut bir olay hakkında hukuki görüş değildir. Kişisel durumunuz için bir avukata, mali müşavire veya ilgili kuruma danışın. Yayın ilkelerimiz